Sign up with your email address to be the first to know about new products, VIP offers, blog features & more.

De wijzerplaat: Het gezicht van een horloge

Als de kast het lichaam is dat een complexe structuur bevat, dan is de wijzerplaat het gezicht van een horloge. Het gezicht waar we naar kijken en het deel van het horloge dat tot ons spreekt en ervoor zorgt dat de honderden onderdelen in het horloge zinvol zijn. Het wafeltje van metaal dat de kleine wereld van onderdelen eronder voor ons duidt en het scheidt van de wijzers en het glas.

Het zijn mooie woorden waarmee Patek Philippe de wijzerplaat omschrijft en het maakt meteen duidelijk waarom een wijzerplaat zo een belangrijk deel van een horloge is. Het wafeltje waar Patek Philippe het over heeft, is méér dan een effen cirkeltje. Het is eerder een blanco canvas waar elk merk zijn eigen kunstwerkje op creëert. De mogelijkheden zijn eindeloos en dat maakt elke wijzerplaat uniek. Hoewel verschillend hebben alle wijzerplaten één ding met elkaar gemeen: elke wijzerplaat is grotendeels handwerk. Het maken van de gaatjes en uitsparingen voor wijzers, een datumaanduiding of complicaties, gebeurt nog op de machine, maar daarna begint het echte werk: de afwerking. Dat is een proces van tientallen handelingen die een mooie wijzerplaat tot stand doen komen en dat is grotendeels ouderwets vakmanschap. Of zoals Rolex het noemt: een ‘métier d’art’.

Breguet Classique Roségoud

Breguet Classique Roségoud “Clou de Paris” pattern wijzerplaat

Er zijn simpel gezegd twee manieren om een wijzerplaat te creëren. Het materiaal zelf bewerken of dit voorzien van een gekleurde laag. Een gekleurde laklaag is een manier om een wijzerplaat kleur te geven, maar het is vooral emailleren dat in het hogere segment vaak wordt toegepast om wijzerplaten te decoreren. Het (vaak gekleurde) glaspoeder wordt vermengd met water en olie, op de wijzerplaat aangebracht en bij een zeer hoge temperatuur verhit. En dit niet één keer, maar soms tientallen keren om het gewenste resultaat te bereiken. Het is alleen de ervaren emailleur die kan inschatten wat het uiteindelijke resultaat zal zijn. En dan hebben we het nog maar over een egaal gekleurde wijzerplaat en nog niet eens over eeuwenoude technieken die van een wijzerplaat een kunstwerkje in emaille maken. Bijvoorbeeld door eerst een patroon van (goud)draad aan te brengen en dit in te kleuren (cloisonné en champlevé), flintertjes goudblad tussen verschillende lagen transparant emaille te voegen (paillonné) en zelfs complete ‘schilderijtjes’ in emaille te maken (miniature painting). Het is het werk van een kunstenaar en een vakman, maar zelfs dan gaat het wel eens mis. In een dergelijk miniatuur kunstwerk zit soms maanden werk, maar wie op het laatste moment een foutje maakt, kan weer opnieuw beginnen.

Wat ook veelvuldig voorkomt, is dat het materiaal van de wijzerplaat, doorgaans een edelmetaal, zodanig wordt bewerkt dat er een patroon ontstaat. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van guillocheren, een vorm van graveren waarbij de ragfijne lijntjes slechts een fractie van een millimeter diep zijn. Dit ouderwetse handwerk kent verschillende patronen van zowel rechte als gebogen lijnen. Bij een nog fijnere manier van decoreren wordt een ‘eenvoudig’ metaalborsteltje gebruikt om de wijzerplaat de gewenste afwerking te geven. Vaak is dit een streeppatroon (satin brushed) of een patroon van zonnestralen vanuit het midden van de wijzerplaat (sunburst).

IWC Portofino Handwound Moonphase

IWC Portofino Handwound Moonphase Laklaag wijzerplaat

Guillocheren en emailleren zijn eeuwen-oude technieken die een wijzerplaat zijn bijzondere uitstraling geven en nooit vervelen, maar toch gaan veel merken op zoek naar nieuwe mogelijkheden. Bijvoorbeeld door een wijzerplaat te voorzien van diamanten, vaak als uuraanduidingen en soms zelfs volledig ingelegd met diamanten waarbij kleinere steentjes strak naast elkaar worden gezet (pavé). Ook wordt regelmatig gekozen voor bijzondere materialen die geen ingewikkelde bewerking nodig hebben om hun schoonheid te tonen. Lakken, emailleren of guillocheren kan natuurlijk eeuwig zonde zijn bij een wijzerplaat van edelstenen als opaal, jade, onyx, lapis lazuli of malachiet. Datzelfde geldt voor parelmoer en zelfs stukjes meteoriet die hun weg vinden naar een wijzerplaat. Het zijn stuk voor stuk materialen die een horloge uniek maken.

En soms, heel soms, is een wijzerplaat niet de blikvanger maar gewoon een decor en gaat alle aandacht naar iets wat er tussen de wijzerplaat en het glas gebeurt. Zoals in automatons, waarbij door het uurwerk aangestuurde figuurtjes (jacquemarts), vaak bij het slaan van een minute repeater in beweging komen. De automatons lopen uiteen van lieflijke vogeltjes en vlinders tot de erotische jaquemarts van de Classic Voyeur waarmee Ulysse Nardin dit jaar tijdens de Salon International de la Haute Horlogerie Genève (SIHH) verbaasde en shockeerde. Minder opwindend, maar zeker intrigerend is de Révélation d’une Panthère van Cartier die de Panthère tot leven brengt. Bij het bewegen van de wijzerplaat zakken negenhonderd gouden bolletjes naar beneden in een vloeistof boven de wijzerplaat waarbij het patroon van een panter wordt gevolgd.

De variëteit in wijzerplaten is groot, maar elke wijzerplaat heeft een duidelijke functie. Soms overduidelijk en opvallend, maar vaak als een bescheiden decor voor alles wat zich erboven en erachter afspeelt. Dus laten we de wijzerplaat eens wat vaker de aandacht geven die het verdient als we kijken hoe laat het is. De bijzondere materialen, de creativiteit en het (ouderwetse) handwerk geven elk horloge een eigen gezicht.

No Comments Yet.

What do you think?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: